Prostat Büyümesi (BPH) Belirtileri, Tanısı ve Tedavi Yöntemleri

Prostat büyümesi, özellikle 50 yaşından sonra erkeklerde sık görülen ve idrar yapmayı zorlaştırabilen iyi huylu bir durumdur. Tıbbi olarak benign prostat hiperplazisi yani BPH olarak adlandırılır. Gece sık idrara kalkma, idrar akımının zayıflaması, idrara başlamak için bekleme, kesik kesik idrar yapma ve mesanenin tam boşalmadığı hissi prostat büyümesi belirtileri arasında yer alır.

İyi huylu prostat büyümesi prostat kanseri değildir ve doğrudan kansere dönüşmez. Ancak prostat büyümesi ile prostat kanseri aynı yaş grubunda görülebildiği için idrar şikayetlerinin yalnızca yaşlanmaya bağlanmaması gerekir. Muayene, PSA değerlendirmesi ve gerekli ürolojik incelemelerle şikayetlerin nedeni belirlenebilir.

Prostat Büyümesi (BPH) Nedir?

BPH nedir sorusunun kısa cevabı, prostat bezinin yaşla birlikte iyi huylu biçimde büyümesidir. Prostat, erkeklerde mesanenin hemen altında yer alan ve idrar kanalının başlangıç bölümünü çevreleyen bir bezdir.

Prostat dokusu büyüdüğünde her zaman sorun oluşturmaz. Asıl problem, büyüyen dokunun içerisinden geçen idrar kanalını sıkıştırması veya mesane çıkışındaki direnci artırmasıdır. Bu durumda mesane idrarı dışarı gönderebilmek için daha fazla çalışmaya başlar.

Bu nedenle prostatın büyüklüğü ile şikayetlerin şiddeti her zaman doğru orantılı değildir. Büyük prostatı olduğu halde rahat idrar yapan bir erkek bulunabilirken daha küçük prostatı olan başka bir kişide prostatın anatomik yapısı nedeniyle belirgin tıkanıklık gelişebilir.

Prostat Neden Büyür?

Prostat büyümesinin temelinde yaşlanmayla birlikte prostat dokusunda ortaya çıkan hormonal ve hücresel değişiklikler bulunur. Yaş ilerledikçe testosteron ve özellikle dihidrotestosteron gibi hormonların prostat dokusu üzerindeki etkileri devam eder.

Bu süreç prostat bezindeki bazı hücrelerin çoğalmasına ve dokunun zaman içinde büyümesine neden olabilir. BPH bu nedenle özellikle orta ve ileri yaş erkeklerde daha sık görülür.

Aile öyküsü, metabolik faktörler, obezite ve yaşam tarzıyla ilişkili bazı durumların da BPH gelişimiyle bağlantılı olabileceği düşünülmektedir. Ancak tek bir neden üzerinden prostatın neden büyüdüğünü açıklamak doğru değildir.

İyi Huylu Prostat Büyümesi Kansere Dönüşür mü?

İyi huylu prostat büyümesi kansere dönüşmez. BPH ile prostat kanseri farklı hastalıklardır. Bununla birlikte aynı kişide hem iyi huylu prostat büyümesi hem de prostat kanseri bulunabilir. Bu nedenle BPH tanısı almak prostat kanseri açısından artık değerlendirmeye gerek olmadığı anlamına gelmez. PSA, muayene ve gerekli durumlarda ileri tetkikler bu ayrım için kullanılır.

Prostat kanserinin belirtileri, tanısı ve değerlendirme süreci hakkında ayrıntılı bilgi için prostat kanseri nedir içeriği incelenebilir.

Prostat Büyümesi Belirtileri Nelerdir?

Prostat büyümesi belirtileri genel olarak iki grupta ele alınabilir: idrarın mesaneden dışarı çıkışıyla ilgili boşaltım belirtileri ve mesanenin idrar depolamasıyla ilgili biriktirme belirtileri.

Bazı erkeklerde tek bir yakınma ön plandayken bazı kişilerde birden fazla belirti aynı anda görülebilir.

Prostat Büyümesinde İdrar Yaparken Görülen Belirtiler

Büyüyen prostat idrar kanalına baskı yaptığında şu belirtiler görülebilir:

• İdrar akımının zayıflaması
• İdrara başlamak için bekleme
• Kesik kesik idrar yapma
• İdrar yaparken ıkınma ihtiyacı
• İdrarın sonunda damlama
• Mesanenin tam boşalmadığı hissi

Prostat Büyümesinde Hangi Belirtiler Acildir?

Bazı bulgular rutin kontrolü beklememelidir. İdrarın tamamen kesilmesi ve mesane dolu olduğu halde hiç idrar yapılamaması akut idrar retansiyonu olabilir ve acil değerlendirme gerektirir.

İdrarda belirgin kan görülmesi, ateş ve titremeyle birlikte idrar yolu yakınmaları, böğür veya yan ağrısı, şiddetli alt karın ağrısı da kısa sürede değerlendirilmelidir. Özellikle idrar yapamama durumunda evde beklemek veya yalnızca daha fazla su içmeye çalışmak uygun değildir.

Prostatın Büyüdüğü Nasıl Anlaşılır?

Prostatın büyüdüğü nasıl anlaşılır sorusunun yanıtı yalnızca belirtilere bakılarak verilmez. Şikayetlerin düzeyi, muayene, PSA, prostat hacmi, idrar akımı ve mesanede kalan idrar miktarı birlikte değerlendirilebilir.

Amaç sadece prostatın büyük olup olmadığını belirlemek değil, büyümenin idrar sistemini ne ölçüde etkilediğini anlamaktır.

IPSS Prostat Belirti Skoru Nedir?

Uluslararası Prostat Semptom Skoru yani IPSS, iyi huylu prostat büyümesine bağlı idrar şikayetlerinin şiddetini değerlendirmek için kullanılan yedi soruluk standart bir sorgulama sistemidir. IPSS prostatın büyüklüğünü ölçmez; kişinin son bir ay içinde yaşadığı idrar belirtilerinin ne sıklıkla ortaya çıktığını puanlar.

İlk altı soruda aynı puanlama sistemi kullanılır:

• 0 puan: Hiç
• 1 puan: Beş kerede birden az
• 2 puan: Beş kerede birden fazla, ancak yarıdan az
• 3 puan: Yaklaşık yarısında
• 4 puan: Yarısından fazlasında
• 5 puan: Hemen her zaman

Bu puanlama şu altı belirti için ayrı ayrı yapılır:

1. Mesanenin tam boşalmadığı hissi: İdrar yaptıktan sonra mesanede idrar kalmış gibi hissetme.
2. Sık idrara çıkma: İdrar yaptıktan sonraki iki saat içinde yeniden tuvalete gitme ihtiyacı.
3. Kesik kesik idrar yapma: İdrar akımının durup yeniden başlaması.
4. İdrar sıkışmasını erteleyememe: İdrar geldiğinde beklemekte zorlanma.
5. Zayıf idrar akımı: İdrarın eskisine göre daha düşük basınçla veya ince akması.
6. İdrara başlarken zorlanma: İdrarı başlatabilmek için ıkınma veya bekleme ihtiyacı.

Yedinci soru ise gece idrara kalkma sayısını değerlendirir ve farklı şekilde puanlanır:

• 0 kez: 0 puan
• 1 kez: 1 puan
• 2 kez: 2 puan
• 3 kez: 3 puan
• 4 kez: 4 puan
• 5 veya daha fazla: 5 puan

Yedi sorudan alınan puanlar toplandığında IPSS skoru 0 ile 35 arasında değişir.

0–7 puan hafif, 8–19 puan orta, 20–35 puan ağır derecede alt üriner sistem belirtileri olarak yorumlanır.

Örneğin bir kişi zayıf idrar akımını hemen her zaman yaşıyorsa bu sorudan 5 puan alır. Gece üç kez idrara kalkıyorsa gece idrarı sorusundan 3 puan alır. Diğer soruların puanları da eklendiğinde toplam IPSS skoru elde edilir.

Prostat Büyümesinde Muayene ve PSA Testi

Ürolojik değerlendirmede hastanın şikayetleri, kullandığı ilaçlar, geçirilmiş ameliyatları ve eşlik eden hastalıkları sorgulanır.

Parmakla rektal muayene prostatın yaklaşık büyüklüğü, yüzeyi ve kıvamı hakkında bilgi sağlayabilir.

PSA ise prostat dokusundan salgılanan bir proteindir. PSA yüksekliği doğrudan kanser anlamına gelmez; BPH, prostat iltihabı ve başka durumlarda da yükselebilir. Ancak kişinin yaşı, muayene bulguları ve önceki PSA değerleriyle birlikte değerlendirilmesi önemlidir.

Prostat Büyümesinde Ultrason, Üroflowmetri ve Kalan İdrar Ölçümü

Ultrasonla prostat hacmi, mesane yapısı ve böbrekler değerlendirilebilir. Ayrıca kişi idrar yaptıktan sonra mesanede ne kadar idrar kaldığı ölçülebilir.

Üroflowmetri olarak bilinen idrar akım testi ise kişinin idrar yaparken oluşturduğu akım hızını gösterir. Zayıf akım mesane çıkışında tıkanıklık bulunabileceğini düşündürebilir ancak tek başına BPH tanısı koydurmaz. Bu testlerin birlikte değerlendirilmesi, prostat büyümesi tedavisi seçilirken önem taşır.

Prostatın Kaç Gram Olduğu Tedaviyi Belirler mi?

Hayır. Prostatın gram veya mililitre olarak hacmi tedavi kararında önemli bir bilgidir ancak tek başına yeterli değildir.

Örneğin 70 gram prostatı olan bir kişinin şikayetleri hafif ve mesane boşalması iyi olabilir. Buna karşılık daha küçük prostatı bulunan başka bir kişide prostatın mesane çıkışındaki yapısı ciddi tıkanıklığa neden olabilir.

Tedavi kararında prostat hacmiyle birlikte IPSS, idrar akım hızı, mesanede kalan idrar, idrar retansiyonu öyküsü, mesane taşı, böbrek etkilenmesi ve kişinin yaşam kalitesi dikkate alınır.

Bu nedenle yalnızca ultrason raporundaki prostat gramına bakarak ameliyat kararı verilmez.

Prostat Büyümesi Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Her iyi huylu prostat büyümesinin mutlaka tedavi edilmesi gerekmez. Hafif şikayetleri bulunan ve idrar sistemi zarar görmeyen kişiler belirli aralıklarla takip edilebilir.

Ancak belirgin tıkanıklığın uzun süre devam etmesi mesanenin çalışma yapısını bozabilir. Mesane kası zaman içinde kalınlaşabilir ve daha sonra yeterli kasılma gücünü kaybedebilir.

Tedavi edilmeyen ileri BPH bazı kişilerde tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarına, mesane taşı oluşumuna, idrar retansiyonuna ve mesanede yüksek miktarda artık idrar kalmasına yol açabilir.

Daha ileri vakalarda böbreklere doğru basınç artabilir ve böbrek fonksiyonları etkilenebilir. Bu nedenle tedavinin amacı yalnızca gece idrara kalkmayı azaltmak değil, gerekli hastalarda üriner sistemin zarar görmesini önlemektir.

Prostat Büyümesi Tedavisi Nasıl Yapılır?

Prostat büyümesi tedavisi hastanın şikayetlerinin şiddetine, prostat yapısına, idrar akımına, mesane fonksiyonlarına ve beklentilerine göre planlanır.

Tedavi seçenekleri genel olarak izlem ve yaşam düzenlemeleri, ilaç tedavileri, minimal invaziv girişimler ve kapalı cerrahi yöntemler şeklinde sınıflandırılabilir.

Prostat Büyümesinde İzlem ve Yaşam Düzenlemeleri

Hafif belirtileri olan kişilerde başlangıçta aktif izlem uygulanabilir.

Akşam saatlerinde aşırı sıvı tüketimini azaltmak, yatmadan önce mesaneyi boşaltmak, fazla kafein ve alkol tüketiminden kaçınmak yararlı olabilir.

Bazı soğuk algınlığı ve alerji ilaçları idrar yapmayı zorlaştırabileceği için kullanılan ilaçların da değerlendirilmesi gerekir.

Yaşam düzenlemelerinin amacı prostatı doğrudan küçültmek değil, kişinin idrar yakınmalarını artırabilecek faktörleri azaltmaktır.

Rezum Su Buharı Tedavisi

Rezum su buharı tedavisi, büyümüş prostat dokusuna kontrollü su buharı uygulanmasına dayanan minimal invaziv bir yöntemdir. Buharın oluşturduğu enerji hedef dokuda hücresel etki oluşturur ve prostat dokusu zaman içinde küçülür.

Rezum sonrasında rahatlama genellikle bir anda değil, haftalar ve aylar içinde gelişir. İşlem sonrasında geçici sonda kullanılması gerekebilir.

Cinsel fonksiyonları ve özellikle boşalma fonksiyonunu koruma isteği bulunan uygun hastalarda değerlendirilebilecek seçeneklerden biridir. Ancak her prostat anatomisi Rezum için uygun değildir ve karar muayene ile tetkikler sonrasında verilmelidir.

HoLEP Lazer Prostat Tedavisi

HoLEP lazer prostat ameliyatı, prostatın büyümüş iç dokusunun holmium lazer kullanılarak kapsülünden ayrılması ve idrar kanalındaki tıkanıklığın giderilmesi esasına dayanır.

HoLEP farklı prostat hacimlerinde uygulanabilen cerrahi yöntemlerden biridir ve özellikle belirgin prostat dokusu bulunan hastalarda değerlendirilebilir. Prostat dokusu kapsamlı biçimde çıkarıldığı için uzun dönemde yeniden cerrahi gereksinimi genel olarak düşüktür.

Prof. Dr. Ömer Öge'nin HoLEP yaklaşımında 300 grama kadar prostat hacimlerinde uygulama yapılabildiği belirtilmektedir. Ancak tedavinin uygunluğu yalnızca prostat gramına göre değil, hastanın anatomisi ve genel sağlık durumu dikkate alınarak değerlendirilir.

HoLEP sonrasında boşalma fonksiyonunda değişiklik görülebilir. Bu nedenle tedavi öncesinde cinsel fonksiyon beklentileri de hasta ile konuşulmalıdır.

TUR-P Kapalı Prostat Ameliyatı

TUR-P, uzun yıllardır iyi huylu prostat büyümesinin cerrahi tedavisinde kullanılan kapalı yöntemlerden biridir.

İdrar kanalından özel bir cerrahi sistemle girilir ve idrar yolunu daraltan prostat dokusu elektrik enerjisi yardımıyla parçalar halinde çıkarılır.

TUR-P özellikle uygun prostat hacmine sahip ve belirgin mesane çıkış tıkanıklığı bulunan hastalarda değerlendirilebilir.

İşlem sonrasında belirli bir süre sonda kullanılması gerekir. Boşalma fonksiyonunda değişiklik görülebileceği için tedavi öncesinde bu konu da hasta ile görüşülmelidir.

Prostat Büyümesinde Hangi Tedavi Kime Uygun?

En doğru prostat tedavisi, tek başına en yeni veya en teknolojik yöntem değildir. Kişinin anatomisine, şikayetlerine ve beklentilerine en uygun yöntemdir.

Örneğin hafif yakınmaları bulunan bir kişide doğrudan cerrahi gerekmeyebilir. Takip veya ilaç tedavisi yeterli olabilir.

Cinsel ve özellikle boşalma fonksiyonunun korunmasını önceliklendiren, uygun prostat anatomisine sahip bir hastada Rezum değerlendirilebilir.

Büyük prostatı ve ciddi tıkanıklığı bulunan bir kişide HoLEP gibi prostat dokusunu kapsamlı biçimde temizleyen yöntemler daha uygun olabilir. TUR-P ise uygun hastalarda halen geçerli bir kapalı cerrahi seçeneğidir.

İzmir prostat büyümesi tedavisi planlanırken yalnızca prostatın büyüklüğü değil; yaş, kullanılan ilaçlar, kan sulandırıcı tedaviler, idrar şikayetlerinin düzeyi, mesanede kalan idrar miktarı, mesane fonksiyonu ve kişinin cinsel fonksiyon beklentileri birlikte değerlendirilmelidir.

Bu nedenle aynı prostat hacmine sahip iki hastaya farklı tedaviler önerilebilir. Tedavinin amacı yalnızca prostatı küçültmek değil, idrar akımını rahatlatmak, yaşam kalitesini artırmak ve gerekli hastalarda mesane ile böbrekleri uzun vadeli etkilerden korumaktır.

Prostat Büyümesi Hakkında Sıkça Sorulan Sorular